انقلاب در امنیت دیجیتال با توکن FIDO2

چرا FIDO2 امن‌تر از SMS و OTP است؟

احراز هویت دو عاملی مبتنی بر پیامک که سال‌ها به عنوان لایه امنیتی اضافی استفاده می‌شد، امروزه دیگر به اندازه کافی امن نیست. حملاتی مانند SIM Swapping که در آن مهاجمان با فریب اپراتورهای تلفن همراه، شماره قربانی را به سیم‌کارت خود منتقل می‌کنند، به یک تهدید جدی تبدیل شده است. همچنین، کدهای ارسالی از طریق SMS می‌توانند توسط بدافزارهایی که دسترسی به پیامک‌ها دارند، سرقت شوند.

رمزهای یکبار مصرف مبتنی بر زمان (TOTP) که توسط برنامه‌هایی مانند Google Authenticator تولید می‌شوند، نسبت به SMS امنیت بیشتری دارند اما همچنان آسیب‌پذیری‌هایی دارند. مهاجمان می‌توانند با روش‌های فیشینگ پیشرفته یا حملات Man-in-the-Middle، کاربران را فریب دهند تا کدهای TOTP خود را در سایت‌های جعلی وارد کنند. این کدها معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ ثانیه اعتبار دارند و مهاجمان می‌توانند در همان بازه زمانی از آن‌ها سوء استفاده کنند. سامانه فوآس رهسا اگرچه پشتیبانی از OTP را ارائه می‌دهد، اما سازمان‌ها را تشویق می‌کند که برای حساسیت‌های بالا، از روش‌های مدرن‌تر استفاده کنند.

در مقابل، توکن‌های FIDO2 از معماری رمزنگاری کلید عمومی استفاده می‌کنند که ذاتاً در برابر این حملات مصون است. وقتی کاربر وارد یک سایت می‌شود، احراز هویت بر اساس دامنه دقیق آن سایت انجام می‌گیرد و حتی اگر کاربر به یک سایت فیشینگ با آدرس بسیار مشابه هدایت شود، توکن از انجام احراز هویت خودداری می‌کند. این مکانیزم Origin Binding نامیده می‌شود و یکی از قدرتمندترین دفاع‌ها در برابر فیشینگ محسوب می‌شود.

علاوه بر این، در سیستم‌های FIDO2 هیچ رمز یا کدی از طریق شبکه منتقل نمی‌شود که بتوان آن را رهگیری کرد. تمام فرآیند احراز هویت بر پایه چالش-پاسخ رمزنگاری است که در آن سرور یک چالش تصادفی ارسال می‌کند، توکن آن را با کلید خصوصی خود امضا کرده و پاسخ را برمی‌گرداند. حتی اگر مهاجمی این تبادل را رهگیری کند، نمی‌تواند از اطلاعات دریافتی برای احراز هویت‌های بعدی استفاده کند چون هر بار چالش متفاوتی تولید می‌شود. رمزیاب‌های TOTP و HOTP رهسا نیز برای سازمان‌هایی که هنوز به توکن‌های سخت‌افزاری سنتی نیاز دارند، گزینه مناسبی هستند.

پیاده‌سازی FIDO2 در سازمان‌ها و کسب‌وکارها

سازمان‌هایی که قصد دارند به احراز هویت مدرن مهاجرت کنند، باید ابتدا زیرساخت فعلی خود را ارزیابی کنند. اولین گام، بررسی سازگاری سیستم‌های موجود با استانداردهای FIDO2 است. خوشبختانه اکثر پلتفرم‌های مدیریت هویت مدرن مانند Microsoft Azure AD، Google Workspace، Okta و Auth0 به صورت بومی از این استاندارد پشتیبانی می‌کنند. برای سیستم‌های قدیمی‌تر، معمولاً نیاز به به‌روزرسانی یا استفاده از راهکارهای واسط است.

انتخاب تأمین‌کننده مناسب توکن و سامانه احراز هویت از اهمیت بالایی برخوردار است. سازمان‌ها باید به دنبال راهکارهایی باشند که نه تنها از استانداردهای بین‌المللی پیروی می‌کنند، بلکه پشتیبانی فنی قوی و قابلیت‌های مدیریتی متمرکز را نیز ارائه می‌دهند. سامانه نشانه رهسا به عنوان یک راهکار بومی، علاوه بر پشتیبانی کامل از FIDO2، امکاناتی مانند مدیریت متمرکز توکن‌ها، گزارش‌دهی دقیق و یکپارچه‌سازی آسان با سیستم‌های داخلی سازمان را فراهم می‌کند.

فرآیند استقرار باید به صورت تدریجی و با آموزش کامل کاربران انجام شود. ابتدا می‌توان یک گروه پایلوت از کاربران را انتخاب کرده و تجربه آن‌ها را ارزیابی کرد. در این مرحله، شناسایی مشکلات فنی، بررسی میزان پذیرش کاربران و جمع‌آوری بازخوردها بسیار حائز اهمیت است. پس از رفع مشکلات، می‌توان استقرار را به تدریج به سایر بخش‌های سازمان گسترش داد. برگزاری جلسات آموزشی، تهیه راهنماهای تصویری و ایجاد کانال‌های پشتیبانی اختصاصی، کلیدهای موفقیت در این فرآیند هستند.

مقایسه هزینه-فایده: سرمایه‌گذاری بلندمدت در امنیت

هزینه اولیه پیاده‌سازی سیستم‌های FIDO2 ممکن است برای برخی سازمان‌ها نگران‌کننده به نظر برسد، اما بررسی هزینه‌های پنهان روش‌های سنتی، دیدگاه متفاوتی ارائه می‌دهد. سازمان‌ها سالانه مبالغ قابل توجهی را صرف بازیابی رمزهای عبور از طریق واحدهای پشتیبانی فنی می‌کنند. طبق تحقیقات Gartner، بین ۲۰ تا ۵۰ درصد تماس‌های مرکز پشتیبانی فناوری اطلاعات مربوط به بازنشانی رمز عبور است که هر مورد می‌تواند بین ۷۰ تا ۱۵۰ دلار هزینه داشته باشد.

هزینه‌های ناشی از نقض امنیتی نیز می‌تواند بسیار سنگین باشد. یک حمله موفق فیشینگ که منجر به دسترسی غیرمجاز به سیستم‌های سازمان شود، می‌تواند خسارات مالی میلیونی، آسیب به اعتبار برند، جریمه‌های نظارتی و دعاوی حقوقی را به همراه داشته باشد. طبق گزارش IBM، میانگین هزینه یک نقض داده در سال ۲۰۲۴ بالغ بر ۴.۴۵ میلیون دلار بوده است. استفاده از احراز هویت مقاوم در برابر فیشینگ مانند FIDO2 می‌تواند این خطرات را به طور چشمگیری کاهش دهد.

از سوی دیگر، افزایش بهره‌وری کارمندان نیز باید در محاسبات لحاظ شود. کارمندانی که دیگر نیازی به وارد کردن رمزهای پیچیده یا منتظر ماندن برای دریافت کدهای یکبار مصرف ندارند، زمان بیشتری را صرف کارهای اصلی خود می‌کنند. این بهبود تجربه کاربری همچنین رضایت شغلی را افزایش داده و از سردرگمی‌ها و ناامیدی‌های مرتبط با مشکلات احراز هویت جلوگیری می‌کند. بنابراین، سرمایه‌گذاری در توکن‌های FIDO2 را باید به عنوان یک تصمیم استراتژیک بلندمدت در نظر گرفت که بازگشت سرمایه آن از طریق کاهش هزینه‌های عملیاتی، جلوگیری از حوادث امنیتی و افزایش بهره‌وری محقق می‌شود.

آینده احراز هویت: جایگزینی کامل رمزهای عبور

صنعت فناوری در حال حرکت به سمت آینده‌ای بدون رمز عبور (Passwordless Future) است و شرکت‌های بزرگ فناوری نقش پیشتاز در این تحول را بر عهده دارند. مایکروسافت اعلام کرده که بیش از ۵۰۰ میلیون کاربر از احراز هویت بدون رمز عبور استفاده می‌کنند و این شرکت به طور فعال کاربران را تشویق می‌کند که رمزهای عبور خود را حذف کنند. اپل نیز با معرفی Passkeys در iOS 16 و macOS Ventura، گامی بلند در این مسیر برداشته است.

استاندارد جدید پاس‌کی (Passkey) که بر پایه FIDO2 ساخته شده، تجربه کاربری را به مرحله جدیدی می‌رساند. پاس‌کی‌ها کلیدهای رمزنگاری هستند که به صورت همگام‌سازی شده در اکوسیستم دستگاه‌های کاربر ذخیره می‌شوند و امکان احراز هویت یکپارچه در تمام دستگاه‌ها را فراهم می‌کنند. کاربری که یک پاس‌کی روی آیفون خود ایجاد می‌کند، می‌تواند به طور خودکار از همان پاس‌کی روی مک، آیپد یا حتی دستگاه‌های ویندوز و اندروید از طریق QR Code استفاده کند.

صنایع مختلف در حال تصویب الزامات نظارتی برای استفاده از احراز هویت قوی هستند. در بخش مالی، استانداردهایی مانند PSD2 در اروپا، سازمان‌ها را ملزم به استفاده از احراز هویت چندعاملی قوی کرده‌اند. در حوزه بهداشت و درمان، الزامات HIPAA برای حفاظت از اطلاعات پزشکی، پیاده‌سازی سیستم‌های امنیتی پیشرفته را ضروری می‌سازد. سازمان‌های ایرانی نیز باید خود را برای این تحول آماده کنند و با استفاده از راهکارهای بومی مانند سامانه نشانه، گام به سمت آینده امن‌تر بردارند.

پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۳۰، بیش از ۹۰ درصد تراکنش‌های آنلاین بدون نیاز به رمز عبور سنتی انجام شوند. این تحول بزرگ نه تنها امنیت را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد، بلکه تجربه کاربری را نیز ساده‌تر و روان‌تر می‌کند. سازمان‌هایی که زودتر این فناوری را بپذیرند، از مزیت رقابتی برخوردار بوده و می‌توانند خود را به عنوان رهبران امنیت دیجیتال معرفی کنند.